Over leven

11. De mens kan de aarde niet redden

In mijn blog-rubriek ‘Gebeurtenissen’ heb ik een overzicht gemaakt van wat er op dit moment op aarde hapert. Het zijn 13 concrete punten geworden, naar mijn mening de moeite waard om door te nemen, voor je aan dit blog begint. Geen zin? De conclusie is belangrijk: op dit moment kent de aarde problemen, waar de mens geen raad mee weet. Wetenschappers van diverse pluimage houden om die reden serieus rekening met een nieuwe eindtijd voor het leven op aarde van plant, dier en mens.

De stelling, dat de specimen mens de rentmeester is van de aarde, is een navrant voorbeeld van grove menselijke zelfoverschatting. Daarover heb je kunnen lezen in mijn laatste blog Een nieuwsgierig aapje en een lollige ontdekking. Dat ‘lollige ontdekking’ sloeg op mijn zelf verzonnen gedachte, dat een mogelijk bijna-einde aan het bestaan van leven op onze planeet best eens vaker kan zijn voorgekomen in de miljarden jaren dat de aarde bestaat. In de dikke twee jaar tussen het schrijven van blog 10 en dit nummer 11 heb ik op vele momenten en in veel verschillende gremia en media gehoord en gelezen, dat die gedachte niet louter berust op mijn fantasie.

Wijzer geworden, moet ik wel een correctie aanbrengen op wat ik toen beweerde. Ik schreef dat wellicht de natuur, tot op het bot getart, op enig moment genoeg zou krijgen van de klerezooi die mens, dier en plant op het land, op zee en in de lucht hebben veroorzaakt. Hier beschouwde ik de natuur als losstaande entiteit. Dat klopt niet. De natuur kun je niet beschouwen als een op zichzelf staande eenheid.

De natuur is de onbegrijpelijke grootheid die ons, plant, dier en mens, het leven heeft geschonken. Met water, zout en zoet, de dag en de nacht, onze voedingsbodem, de zwaartekracht, de dampkring, een zonnestelsel en niet te vergeten de zuurstof. Te veel voor de menselijke hersens om alles tot in details te kunnen bevatten, alle wetenschap en alle wetenschappers ten spijt. Als mens, plant en dier zijn wij een onlosmakelijk onderdeel van die natuur. We zijn helaas te dom om de samenhang en de gevolgen te bevatten.

Interessante eeuw, de 19e.

In de loop der eeuwen heeft de mens veel onderzocht, ontdekt en uitgevonden. Ik denk aan Michael Faraday die in 1821 de elektromotor en de dynamo uitvond en aan Georg Ohm met zijn elektrische netwerk. De scheikundige bioloog Louis Pasteur, die in het midden van de 19e eeuw de microbe als ziekteverwekker ontdekte. Aan Etienne Lenoir, Nicolaus Otto, Gottlieb Daimler en Rudolf Diesel, die achter elkaar de explosiemotor ontwikkelden. Aan Charles Darwin met zijn theorie over de natuurlijke selectie. Aan Wilhelm Röntgen die de kracht ontdekte van X-stralen, later naar hem vernoemd. Allemaal belangwekkende ontdekkingen en theorieën, die de basis vormden voor de ontwikkeling van de medische wetenschap en de natuurwetenschappen tot waar zij nu staan. Interessante eeuw, de 19e.

In de 20e eeuw bouwden we er een grote hoeveelheid instrumenten en machines omheen. We ontwikkelden auto’s, motorfietsen, boten, vliegtuigen, raketten en ruimteschepen en -stations. We ontwikkelden computers en internet en een eindeloze hoeveelheid elektrische en elektronische hulpmiddelen. We maakten optimaal gebruik van de capaciteit van ons brein, van onze creativiteit en van de materialen die de aarde ons gratis aanbood.

Menselijke denkfout

In de 21e eeuw beschouwen we al die verworvenheden als de normaalste zaak van de wereld en, meer nog, we zijn er mateloos trots op. Logisch, we zijn op eigen kracht tot hier gekomen. Even logisch is, dat we door onze grootheidswaanzin en de diversiteit van onze uitvindingen het idee kregen, schuldig te zijn aan wat er momenteel op de planeet minder goed gaat en dat we de problemen stante pede moesten aanpakken en oplossen.

Dat is een kapitale denkfout; wij hebben niets fouts gedaan. Onze onderzoekende geest en nieuwsgierigheid hebben slechts de ter beschikking staande bodemschatten van de aarde gebruikt. We hebben ze ontdekt, zijn ermee gaan experimenteren en hebben allerlei spullen gemaakt, die ons leven langer en aangenamer konden maken. Niks mis mee.

Het is derhalve niet de mens die de haperingen op aarde heeft veroorzaakt, het is moeder aarde zelf. De mens, als minuscuul onderdeel, moet ootmoedig toekijken, hoe de aarde eigenmachtig de leefomgeving van plant, dier en mens vaststelt, vernieuwt en/of vernietigt.

Kletsen over CO2

Veel van wat er momenteel fout gaat, wordt toegeschreven aan de opwarming van de aarde, die het gevolg zou zijn van met name de uitstoot van CO2 en de daardoor ontstane gaten in de ozonlaag. De zon kan zijn meedogenloze stralen ongehinderd op de planeet afvuren. Typisch menselijke gedachte: als we die CO2 uitstoot naar beneden brengen, is het probleem goeddeels opgelost. Ozonschild hersteld, zon terug in zijn hok, aarde kan zich herstellen.

Binnen die focus gingen we met z’n allen naar Parijs om te kijken of we gezamenlijke doelen en data vast konden leggen. Nog bijna elke dag kletst er iemand slap over die Parijse klimaatakkoorden. Ik noem het geklets, omdat niet de mens, maar de natuur de rampspoed heeft veroorzaakt.

Het is niet de mens die vulkaanuitbarstingen, tornado’s, aardverschuivingen, orkanen, seizoenen in het algemeen, donder en bliksem en klimaatverandering in gang heeft gezet, het is niet de mens die ooit continenten heeft geschapen door grote stukken land doormidden te knippen en uiteen te laten drijven.

Parijs is een zoethoudertje

Het Klimaatakkoord van Parijs is lollig, niet meer dan dat. Je kunt geen deal sluiten over het klimaat, want daar gaan wij niet over. Parijs is een zoethoudertje, we proberen een kwaal op te heffen, terwijl we geen enkele weet hebben van de oorzaak. Aangenaam simplistisch is het wel en direct oplossingsgericht, dat zien wij mensen graag.

Over de werkelijke oorzaak kunnen we alleen maar gissen. Het is mijn ongevraagde overtuiging, dat de betrekkelijk plotselinge opwarming van de aarde te maken heeft met onrust in het heelal, waar miljoenen planeten en duizenden zonnen invloed hebben op wat er zich op de afzonderlijke sterren en planeten afspeelt. Onze aarde is er een van.

De oorzaak is mijns inziens gecompliceerd en vooral onbegrijpelijk. Ik weet zeker dat we er nooit achter zullen komen. Vergeten wordt overigens ook dat het herstel van de ozonlaag minimaal 40 jaar in beslag zal nemen, zo zeggen de geleerden. Maak er gerust 80 of 100 van, gezien het mondiale karakter en het feit dat de uitstoot op dit moment nog elk jaar toeneemt.

Uitvinden verbieden?

Hadden we die creatieve jongens en meisjes in de afgelopen eeuwen moeten verbieden om uitvindingen te doen? Hadden we geen olie en gas uit de grond moeten halen om onze huizen te verwarmen? Hadden we geen hout moeten hakken om bedden, tafels en stoelen te maken? Hadden we geen energiecentrales moeten bouwen om elektriciteit te produceren? Hadden we geen laboratoria moeten opzetten om kunststof te ontdekken? Geen röntgenapparatuur moeten ontwikkelen?

Als jij uitademt, produceer je CO2, broeikasgas. Als 7,5 miljard mensen, en straks het dubbele aantal, dag in dag uit lopen te ademen, produceren we een flinke wolk. Het is om die reden alleen al lulkoek om te stellen dat de CO2 uitstoot het probleem is en dat de mens de schuld is van de klimaatverandering. De ware schuldige, als je daarvan mag spreken, is de machtige, van tijd tot tijd onwaarschijnlijk prachtige, en altijd alle leven overheersende natuur. Mens, plant en dier kunnen niet anders dan meegaan naar waar moeder aarde hen brengt.

De zesde uitstervingsgolf

Alles in het leven presenteert zich in golven. Van min naar plus, van het ene uiterste naar het andere en terug. Van hoog naar laag, van positief naar negatief, van goed naar kwaad, van leven naar sterven. Een klein aantal geleerden denkt, dat wij ons momenteel in een uitstervingsgolf bevinden. Ze veronderstellen dat er al eerder dergelijke golven op aarde zijn geweest. Als ergste noemen ze de Permian-Triassic extinction, ze denken 252 miljoen jaar geleden.

Toen: broeikasgas, afkomstig van grootschalig vulkanisme in Siberië zou hebben gezorgd voor een temperatuurstijging van 6 graden, waarna de methaan- en waterstofsulfidebommen afgingen en de opwarming boven de 10 graden uitsteeg. Ongeveer 95 procent van de soorten stierf uit. Ten overvloede: niet als gevolg van menselijk gedrag, maar door natuurverschijnselen.

Hawking cum suis

Op 24 augustus 2016 schreef Ed Croonenberg een artikel in Vrij Nederland onder de titel: ‘Hoe vertel je het je kinderen?’ Indrukwekkende titel en angstaanjagend verhaal over de Amerikaanse wetenschapper Guy McPherson, die op You Tube een lezing had gegeven over de Near term extinction, de uitstervingsgolf, die misschien al in de komende jaren dertig gaat plaatsvinden. Via deze weg kwam Croonenberg terecht bij paleontoloog Peter Ward. Hun beider boodschap: de klimaatverandering zal leiden tot miljarden doden en in het ergste geval tot het uitsterven van de mens.

De Britse astrofysicus Stephen Hawking waarschuwt in een open brief aan de Britse krant The Guardian: ‘We bevinden ons op het gevaarlijkste moment in de geschiedenis van de mensheid.’ In een toespraak in Oxford zei hij: “Ik denk niet dat we nog 1000 jaar overleven op aarde. We moeten de ruimte in blijven gaan om zo snel mogelijk een andere planeet te vinden.” Australisch viroloog Frank Fenner ging ervan uit, dat al in deze eeuw de vernietiging van leven op onze planeet aan de orde zal komen. Zoals vele andere wijze mannen met hem.

Leef à la minute

Is er nog een advies? Tuurlijk, ik ben een onverbeterlijke optimist. Ga gewoon door met waarmee je bezig bent, ga voort met je leven. En hanteer het levensmotto van gelukkige mensen: leef à la minute. Als je bij de minuut leeft, leef je intensief en heb je elke dag kans op een vrolijk vooruitzicht. Gisteren komt nooit meer terug. En als morgen komt, vind je wellicht mooie sprankjes.

En weet je, misschien krijgen alle sombermansen ongelijk en komt het op het nippertje toch allemaal nog goed. Dan heb je in ieder geval twee essentiële dingen van de klimaatverandering opgestoken: geen beter leven dan leven in het hier en nu, en, even essentieel, nederigheid. Je bent niet meer dan een mens. Ken je plek in het universum en wees bescheiden ten opzichte van de almacht die leven heet. Een leven waarover wij, hoe is het toch in vredesnaam mogelijk, niets te zeggen hebben.