Over leven

Om te leven hoef je niks te weten

Toen ik zestien was, wilde ik journalist worden, omdat ik schrijven leuk vond en ik de journalistiek zag als een nuttig onderdeel van een open samenleving. Het liep anders. Eind jaren 50 kreeg ik via een dierbare vriend de gelegenheid in Brussel als copywriter bij een reclamebureau aan de slag te gaan. Dat deed ik ook na terugkeer in Amsterdam. Na 14 jaar had ik genoeg reclame gehad. Ik begon een paar tijdschriften in de watersport.

Nadat ik mijn uitgeverij in 2005 had verkocht, voelde ik steeds sterker de behoefte om op te schrijven wat ik in mijn leven heb geleerd. Op de allereerste plaats ten behoeve van mezelf. Wijs worden door bewustzijn. Bewustwording door opschrijven. Als andere mensen op aarde lollig vinden, wat ik heb opgeschreven, is dat meegenomen. Zo niet, tant pis. Stiekeme bijwerking: wie schrijft die blijft.

‘Om te leven hoef je niks te weten.’ is het motto van dit blog. Hij kwam tot mij nadat ik had bedacht, dat alles in het leven relatief is en dat de wetenschap nooit meer is dan zogenaamd; morgen is alles anders. In die zin dekt hij wat ik heb opgestoken. Je leert vanzelf wat je nodig hebt om te kunnen leven, om je eigen bestaan op te bouwen. Je verzamelt ideeën en meningen en probeert je daarvan bewust te zijn. Mijn inzicht is begonnen op het moment suprême dat een van mijn vaders zaadcellen in een aardedonkere eileider een eicel van mijn moeder te grazen had genomen. En het werd licht. Mijn DNA was klaar. Ik begon meteen te leven. En te leren. Het was maart 1940, de oorlog leek nog ver weg.

De eerste negen maanden leerde ik me te voegen naar de strapatsen van mijn moeder. Wat ben je helemaal? Een mens die je aanvankelijk alleen onder een microscoop kunt zien. In de loop van negen maanden groei je naar een millimeter, een centimeter, een decimeter en uiteindelijk naar een paar decimeter. Je bent volledig afhankelijk van een ander; je hebt weinig keus. Gaat zij aan de alcohol, word jij stomdronken. Schrikt zij, dan schrik jij je een ongeluk. Het houdt pas op, wanneer je besluit dat het genoeg is geweest. Dat je je sterk genoeg voelt om op eigen kracht de wereld te verkennen. Je begint je moeder te inspireren om je los te laten. Dat lukt, twee zielen, een gedachte, ook zij begint genoeg te krijgen van het groeiend ongemak. Je zoekt en vindt je weg naar de uitgang. Die meteen de ingang is naar het openbare leven. Toen ik op de borst van mijn moeder werd gelegd, bleek dat er al dik 7 maanden een wereldoorlog woedde.

Een pasgeborene kan niet lezen, schrijven of spreken. Hij leeft zintuigelijk, als een dier of een plant. Voor de communicatie leert hij al heel snel gebruik te maken van zijn krijsvermogen. Dat werkt direct en doeltreffend op de instincten van zijn verzorgers, in de meeste gevallen zijn ouders. Je krijst wat en je verzorgers gaan op zoek naar wat je bedoelt. Honger, slaap, pijn, volle broek? Omdat ze zoveel instinctief-aanhalige liefde voor je voelen, achterhalen ze doorgaans snel het probleem en bieden je de oplossing. Op die manier pak je jouw eerste leermomenten. Blij worden na krijsen, tot het moment dat je leert uit te spreken, wat je gedaan wilt hebben.

Het leerproces wordt gevoed door zintuigelijke waarnemingen. De hoogst individuele interpretatie van die waarnemingen bepaalt, hoe jij je in de ‘grote-mensen-wereld’ gaat gedragen en zelfs hoe je er uit gaat zien. Op die manier slaag je erin je eigen leven vorm te geven, je eigen kennis te vergaren, je eigen normen van goed en kwaad te bepalen, je eigen wijsheid op te bouwen… Beter kan je niet op de wereld vertoeven, mooier leven kan je niet hebben.

Het meest nijpende probleem van veel eenentwintigste eeuwers in de zogeheten ‘beschaafde’ landen is dat zij zijn vergeten hoe het (menselijk) leven in zijn oorsprong in elkaar steekt. Er is bij velen een ziekmakende verstoring van het evenwicht tussen gevoel en verstand. Het resultaat van die onbalans is een willekeurig heen en weer schieten tussen uitersten. Aan de ene kant onzekerheid, gevoed door gevoel, aan de andere kant angst voor de toekomst, gevoed door het verstand. Chaos. Een nauwelijks te bedwingen drang naar een onnozel houvast in de vorm van geloof en wetenschap is veelal het gevolg. Hoe ga je als individu met die onbalans om? Is er überhaupt een kans om het evenwicht terug te vinden?

Ik heb ontdekt dat chaos tot de mooiste ideeën inspireert. Ik heb geleerd dat onzekerheid en angst uiteindelijk kunnen leiden tot je eigen ondergang. Ik heb leren accepteren dat de enig echte waarheid niet bestaat; ieder mens streeft naar de ontdekking van zijn eigen waarheid. Wat is het leven anders dan zijn in de natuur en het vinden van jouw plek?

Dat stadium bereik je door te luisteren naar je zintuigen. Jouw plaats vind je door te zoeken naar het leven zoals het voor jou is bedoeld. Acceptatie van een status quo of een blind vertrouwen in wat anderen hebben bedacht en onderzocht, zorgen ervoor dat je de verkeerde kant op beweegt. Mijn pleidooi is er een voor het zelfbewustzijn, voor een onvoorwaardelijk geloof in wat je gevoel je vertelt en wat je vervolgens met je verstand onder woorden kunt brengen en bewust kunt worden.

Jouw zintuigen vormen de betrouwbare, solide basis waarop jij een leven lang op eigen benen kunt staan. Geloof me, je leert alles zelf en vanzelf, als je je ervoor open stelt. Vertrouw op niemand anders dan jezelf; jij weet beter dan wie ook, wat goed voor jou is. Vanuit jouw perspectief ben jij het centrum van de wereld. Wees niet egoïstisch maar onbedaarlijk egocentrisch. Volg die route en je vindt de balans.

Het doel van ieder mens op aarde moet zijn zichzelf te leren kennen. Pas als je weet wie je bent, kan je iets betekenen voor de samenleving en voor andere mensen. Wat de zogenaamd beschaafde westerse mens parten heeft gespeeld, is vooral dat wij zijn vergeten waar het om draait in het leven.

Luister naar wat anderen zeggen en bepaal vervolgens autonoom of je iets aan die boodschap hebt, of zij je verder kan brengen. Kijk ook goed naar alle levende wezens in de natuur, mensen, dieren en planten, en leer van de manier waarop zij hun leven aanpakken. Bewustzijn, meer heb je niet nodig om jezelf te ontdekken. Bewust neuken, eten, slapen.

Nee, geld verdienen hoort niet in dit rijtje; dat bepaalt niet je geluk. Word je ervan bewust, dat je jouw welzijn nooit zult vinden in welvaart, maar in jezelf. In het eerste decennium van je leven ben je financieel afhankelijk van je ouders; tegelijk leer je hoe de wereld van alledag eruit ziet.

In het tweede, jouw pubertijd, leer je concessies te doen aan jezelf om genoeg geld te kunnen verzamelen voor eten en kleren. Dit is de periode dat je afstand moet nemen tot jouw ouders: ‘Dank voor de wijze adviezen en goede zorgen, maar jullie inmenging in mijn leven moet ik voortaan afwijzen. Ik weet inmiddels zelf beter, wat goed voor mij is.’

De status van volle zelfstandigheid bereik je normaal gesproken in het derde decennium. Nu je voor zichzelf moet zorgen, moet je opnieuw concessies doen. Dit keer gaat het om alle mensen, met wie je in contact komt, en om situaties waarin je verzeild raakt. Een liefdesrelatie, een baan, een inkomen, een comfortabel bestaan.

Als je door werkeloosheid, arbeidsongeschiktheid, pensioen of tanende gezondheid op enig moment buiten de dagelijkse praktijk komt te staan, zoekt je nieuwe wegen om te kunnen blijven functioneren. Die vindt je onveranderlijk in zichzelf. Je valt terug op je eigen karakter, op wie je was op het moment dat zaad- en eicel elkaar vonden.

Dat lukt naadloos, als je in je leven hebt geleerd niet bang te zijn. Niet voor anderen en niet voor jezelf. Als je inziet, dat het kopieergedrag en alle concessies goed zijn geweest, maar dat zij slechts voor het overleven tijdelijke noodzakelijke aanpassingen waren.

De noodzaak om te kopiëren en de bereidheid tot concessies neemt sowieso met de jaren af. Het is de oorzaak dat oudere koppels soms uit elkaar groeien en, in extremo, uit elkaar gaan.

‘Om te leven hoef je niks te weten’, je hoeft alleen maar te luisteren naar jezelf, te doen wat goed voelt en je zonder angst of terughoudendheid bewust te worden van je positie in de samenleving. Zo leer je vanzelf al het nodige voor een ontspannen bestaan.

Tot slot. Alles dat ik schrijf, is al eerder gezegd en geschreven, is het niet in de voorbije eeuwen, dan is het wel ergens in de afgelopen miljoenen jaren. Er is dus feitelijk niets nieuws onder de zon, maar het kan helemaal geen kwaad om je af en toe te herinneren, hoe het ook alweer zat.

Eddy van Amsterdam