Belangrijkste berichten

6. Liefde begint met ik

Als je me hebt gevolgd, heb je in mijn blogs over ‘ware aard’ en ‘aandacht’ gelezen wat mijn overtuiging is: ieder mens is bij voortduring bezig zichzelf te presenteren (‘verkopen’) en hij doet dat door veelvuldig de aandacht op zich te vestigen. Het is een kenmerkend onderdeel van de menselijke natuur; pas als hij de gelegenheid krijgt zichzelf te laten zien en horen, kan een mens zich gelukkig voelen. Hij voelt zich au sérieux genomen, iets waar eenieder op uit is. Ook jij, ook ik.

Misschien is je tijdens het lezen een keer door het hoofd geschoten: ‘En hoe zit het dan met liefde en solidariteit? Waar blijven saamhorigheid, onbaatzuchtigheid en altruïsme? Dat gaat toch helemaal niet over aandacht voor jezelf of het eigenbelang? De ander krijgt daarbij toch juist alle aandacht?’ Al deze begrippen zijn min of meer gekoppeld aan solidariteit. Beetje uitzondering is liefde, daar kom ik later op terug.

Solidariteit is geen karaktertrek maar een instant besluit. Komt zomaar op en kan even snel verdwijnen. Het begrip kan staan voor jezelf tijdelijk wegcijferen ten behoeve van een ander. In dit geval komt dat voort uit medeleven met mensen die het minder hebben, fysiek, intellectueel of financieel. Je voelt een zekere verbondenheid met iemand of een groep, die om de een of andere reden minder in staat is zichzelf te redden. Minder capabel om zich te laten zien en horen, waardoor hij de kans mist serieus te worden genomen en een gevoel van minderwaardigheid op de loer ligt. Vanuit dat onvermogen appelleert die mens of groep, bewust of onbewust, op het mededogen van anderen.

Wat doen die ‘anderen’ ermee? Je hebt bepaald dat je genoeg hebt en best wat kunt missen, als het binnen de perken blijft en vooral, let op, in de verwachting dat je er zelf ook beter van wordt. In de basis staat solidariteit dus voor solidair zijn met jezelf. Als mensen met veel energie, intellect of geld gulhartig geven aan mensen met minder, is dat op de eerste plaats tot genoegen van henzelf. Het geeft een ongekend lekker gevoel, dat je jezelf kunt zien en door alle andere wereldburgers wordt gezien als een aardig mens, die een deel van zichzelf aan een ander schenkt zonder er iets voor terug te verlangen. Als je van alle kanten de hemel in wordt geprezen, dat je een deel van jouw tijd, energie en geld aan een ‘goed doel’ hebt besteed. Je hebt jezelf in de schijnwerpers gemanoeuvreerd. Je krijgt aandacht.

Solidariteit kan eveneens staan voor je verschuilen achter de rug van een ander, uit gemakzucht om niet zelf op de voorgrond te hoeven treden, of uit angst of terughoudendheid om de eigen overtuiging uit te dragen. Je steunt iemand openlijk of veinst begrip teneinde mee te kunnen liften op het succes van de ander. Via deze onbeholpen omweg krijg je toch aandacht.

Is het dus niet uit mededogen, dan is het uit gemakzucht, dat je solidair bent en de aandacht op je vestigt. Voor alle duidelijkheid en hopelijk ten overvloede: ik beoordeel dat als positief. Er is niets tegen om solidair te zijn als het je goed uitkomt en er wat aan hebt.

Ik hoor je denken: ‘Liefde! Vriendschap! Daar gaat jouw theorie!’ Dat is toch pure onbaatzuchtigheid? Met beide is het echter niet veel anders dan met solidariteit. De oorsprong kan verschillend zijn, geilheid of behaaglijkheid, maar je begint er pas aan als je het gevoel hebt, er beter van te worden. Je hunkert naar een kind. Je hebt behoefte aan een geregelde, onbezorgde vrijpartij, in- of exclusief klaarkomen. Je zoekt bescherming of knusheid. Je hebt een hekel aan alleen zijn. Je wilt je kunnen verschuilen. Je bent al tijden op zoek naar iemand die in staat is te luisteren naar wat jij hebt te vertellen, die jou aandacht wil geven.

Afgezien van de merkwaardige woordkeus, die wij een emotionele betekenis hebben toegekend, betekent de uitdrukking ‘Ik hou van jou’: ik wil een kind van jou, ik wil je vasthouden, ik heb een onbeheersbare drang om je aan te raken en in mijn armen te sluiten, ik voel me veilig bij jou, ik vind het lekker om voor je te zorgen, ik kan van je leren, ik kan ongestraft en ongelimiteerd gebruik maken van jouw talenten, ik kan op je terugvallen als het slecht met me gaat. Het gaat altijd en eeuwig om aandacht voor jou zelf, om hoeveel profijt jij van de relatie zult hebben.

Ik ga uiteraard voorbij aan de romantiek, de verlokkende vervalsing van de werkelijkheid. Het is wensdenken en heeft niets met liefde te maken.

Het besef dat elk mens erop uit is aandacht te krijgen, heeft mij een verhelderende kijk bezorgd op mensen en situaties. Een voorbeeld van alledag. In discussies en gesprekken zijn er steevast twee factoren die een rol spelen, het krijgen van gelijk en het ervaren van een gewillig oor. Bij jou werkt dat niet anders. Het gaat je uiteraard mede om gelijk krijgen, maar jouw hoofddoel is aandacht voor wat jij te zeggen hebt. Hebben de gesprekspartners je au sérieux genomen en aandacht gegeven, dan kun je er na afloop zelfs vrede mee hebben, als ze je geen gelijk hebben gegeven (ze zijn nu eenmaal niet slimmer, nietwaar?).

Ik dwing mezelf soms bewust vanuit het aandachtsbesef te kijken en te luisteren hoe mijn gesprekspartners zichzelf aanprijzen en aandacht vragen. Ook mijn eigen rol kan ik op die manier goed beoordelen.

Als jij bij de beschouwing van jezelf of anderen datzelfde besef meeneemt, zal ook jij die verheldering kunnen ervaren. Geef de ander gulhartig tijd en aandacht. Het positieve gevolg zal zijn, dat je sneller ziet en hoort welke intenties en belangen er op de achtergrond spelen. Neem van mij aan dat dat verrassend en onthullend kan zijn.

Wat ik tot nu toe heb willen belichten, zijn de twee belangrijkste facetten die in een mensenleven spelen, ware aard en aandacht. Solidariteit en liefde zijn daaraan direct gerelateerd. Mijn ‘ware aard’ en ‘aandacht’ blogs, aangevuld met ‘liefde’, vormen de solide basis van wat ik in de komende jaren nog kwijt wil.