Gebeurtenissen

Wat hapert er op aarde?

13 Feiten, een niet uitputtend overzicht

Vooraf 1: de aarde warmt op, hebben we gemeten, is dus een feit. De gevolgen daarvan zijn op zich al meervoudig, maar er zijn nog een aantal andere gebeurtenissen die onzeker maken over de beantwoording van de vraag of er nog toekomst is voor dier, plant en mens op onze planeet. Ik dacht: laat ik ze eens verzamelen. Een opsomming, niet uitputtend. Het is wel even doorbijten, korter maken vond ik onverantwoord.

Vooraf 2: ik heb besloten om niet zeer uitvoerig in te gaan op elk onderwerp; dan zou ik een groot aantal jaren bezig zijn om me te bekwamen en te verdiepen. Ik beperk me tot de invloedrijkste zaken. Op internet, radio en televisie en in kranten en tijdschriften kun je je in extenso informeren.

Vooraf 3: voor het schrijven heb ik me laten leiden door massa’s artikelen over gerelateerde onderwerpen. Daarin staan ook aannames en verwachtingen, die ik voor het gemak als feiten duid.

Vooraf 4: ik heb gebruik gemaakt van dat buitengewoon waardevolle, mondiale  naslagwerk Wikipedia. Als je nog wat over hebt… steun het, elk bedrag is welkom.

1. Poolkappen ontdooien, gletsjers smelten, de zeespiegel stijgt.

Klimatologen van over de hele wereld op bezoek bij noord- en zuidpool schrikken zich collectief te barsten. Als er eens een kubieke kilometer ijs in zee valt, oké, maar hoe hard het nu gaat, ervaren ze zonder uitzondering als afschrikwekkend. Ze staan erbij en kijken ernaar, met de handen in het haar.

De vaarroutes boven Canada en Rusland zijn steeds beter en langer bevaarbaar. Je kunt erop wachten tot het witte eiland Groenland een groen land is. Gletsjers over de hele wereld smelten langzaam weg.

Al dat smeltwater verhoogt de zeespiegel. Onduidelijk is met hoeveel meter. Wel duidelijk is dat sowieso veel laagland onder water komt te staan, niet alleen in Europa, maar overal. Zuidoost Azië is een bekend gebied, waar elk jaar overstromingen plaatsvinden, die ook elk jaar toenemen. De komende decennia zullen heel veel landen met ondergelopen gebieden te maken krijgen. Niet alleen de lage landen aan de Noordzee, maar alle landen op alle continenten, geen enkel uitgezonderd.

2. Zeewater warmt op; broeikasbommen ontploffen.

Tussen 1960 en 2017 zijn er meer dan duizend onderzoeken geweest naar de kwaliteit en de temperatuur van zeewater. Conclusie: het zeewater warmt op met mogelijk catastrofale gevolgen. Een van de ernstigste is de ontdooiing van de permafrost. Je vindt die naar schatting onder 20% van alle land en voornamelijk in de oceanen. De dikte van de permafrostlaag kan tientallen meters bedragen, in Alaska is meer dan 400 meter gemeten. Als permafrost ontdooit, komt er methaan vrij, een broeikasgas, het voornaamste bestanddeel van aardgas, ongeveer 28 keer giftiger dan koolstofdioxide (CO2). Inademing is dodelijk.

Een temperatuurstijging van een paar graden kan voldoende zijn om de permafrost te ontdooien. Dan komt het methaangas vrij. Als deze ‘bom’ mondiaal afgaat, worden we geconfronteerd met een gemiddelde temperatuurstijging van 10 graden of meer. Op het NOS Journaal heb je Peter Kuipers Munnike op de Noordpool zorgelijk zien kijken naar een krater in het land, ontstaan door ontdooide permafrost. Ook daarbij is methaan vrijgekomen.

Als de oceanen opwarmen, raken diepere waterlagen hun zuurstof kwijt. Zo ontstaat er een leefklimaat voor micro-organismen die waterstofsulfide produceren (H2S – lucht van rotte eieren). Wanneer zulke zuurstofloze zones zich uitbreiden tot de ondiepere delen van de zee, waar zonlicht doordringt, nemen de micro-organismen explosief in aantal toe; het water raakt verzadigd. Het gas borrelt op en vormt laaghangende gifwolken, waterstofsulfide-bommen. Wanneer de wind ze richting het land drijft, vallen mens, plant en dier dood neer (paleontoloog Peter Ward in zijn boek The Flooded Earth. Our Future In a World Without Ice Caps).

3. Kunstmatige intelligentie neemt de macht over.

Volgens de Wet van Gordon Moore, een van de oprichters van chipfabrikant Intel, verdubbelt de processorkracht van computers elke twee jaar. Technologie wordt dus elke twee jaar twee keer zo snel. Dat komt de mens goed van pas; het voedt zijn diepgewortelde behoefte om voor zichzelf het paradijs te scheppen. Door de jaarlijkse verdubbeling komen we zoetjesaan dichtbij de technologische singulariteit. Dit begrip verwijst naar het moment dat kunstmatige intelligentie de intelligentie van de mens evenaart en daaraan voorbij gaat. Dat zal ergens rond 2040 het geval zijn.

Het ogenblik nadert dat lerende computers zichzelf zodanig hebben verbeterd, dat de oorspronkelijke bouwers hen niet langer kunnen volgen. Google heeft er al een. Als zij eigenmachtig verkeerde besluiten nemen en uitvoeren, zijn mens, plant en dier de sigaar. Trek de stekker uit het stopcontact, zul je opperen. Gelijk heb je, maar ze hebben een energiereserve opgebouwd. In de reservetijd planten zij zichzelf voort, jawel, dat kan, of richten onherstelbare schade aan.

Kunstmatige intelligentie gaat verder dan het menselijk paradijs. In Vrij Nederland publiceerde Mirthe Berentsen een interview met de Amerikaanse politieke activist en filosoof Noam Chomsky. Hij waarschuwt al jaren voor het risico van een oorlog als wapens dankzij autonoom opererende computers tot verkeerde beslissingen komen. Hij beweert dat door kunstmatige intelligentie het eind van het leven van plant, dier en mens in zicht is.

Facebook levert een angstaanjagend bijdrage; het zijn niet langer de medewerkers die beslissen, wat de artificiële intelligentie achter de zoekmachines in uw nieuwsfeed duwt, het zijn de algoritmes. Het nieuws dat dagelijks via Facebook tot jou komt, wordt bepaald door machines.

4. Hawking: ‘De globalisering is sociaal destructief’.

Wetenschapper en astrofysicus Stephen Hawking waarschuwt voor de vernietiging van onze planeet in een open brief aan de Britse krant The Guardian. Liesbeth Boel schreef er een artikel over in de Belgische krant De Standaard.

Hawking begrijpt de angst voor de gevolgen van de globalisering en de technologische vooruitgang. Die zullen namelijk ook gevolgen hebben voor de banen van de gewone mens. En dat zal de ongelijkheid in de wereld verder doen toenemen. ‘Sociaal destructief’ noemt Hawking dat. “We leven in een wereld waarin niet alleen de financiële ongelijkheid groter wordt, maar waarin de levensstandaard en de mogelijkheid om geld te verdienen steeds sneller en vaker verdwijnt.” Die evolutie wordt versneld door internet en sociale media. Mensen zien, hoe het er elders aan toegaat. Dat kan een stroom van miljoenen migranten opleveren, die op zoek gaan naar een beter leven. De economie en de infrastructuur in de landen waar ze terechtkomen, komt onder druk te staan. Dat ondermijnt de tolerantie en is voedingsbodem voor populisme, de slechte vorm.

We leven in een tijd waarin we meer dan ooit moeten samenwerken, vindt Hawking. “We hebben de technologie om onze planeet te vernietigen. We moeten samenwerken om hem te beschermen. Muren neerhalen, in plaats van muren bouwen. Leren delen is de enige manier om miljoenen migranten ervan te overtuigen, dat hun toekomst wel eens in hun thuisland zou kunnen liggen.”

5. De wereldbevolking groeit en sterft van de honger.

In 1972 publiceerde de Club van Rome een somber rapport: Grenzen aan de groei. Het waarschuwde voor de onmogelijkheid om in de nabije toekomst de almaar groeiende wereldbevolking te voeden. De mensheid nam er kennis van, concludeerde massaal dat het ‘ernstig’ was en deed er verder weinig mee.

In 1987 richtte een Engels echtpaar, Roy en Diana Brown het WPF op, WereldPopulatieFonds. Doel was een dag in het jaar aandacht te besteden aan het probleem van de dreigende overbevolking. De Verenigde Naties bepaalden de jaarlijkse datum op 11 juli. Ooit van gehoord?

Op dit moment leven we op onze planeet met ongeveer 7,5 miljard mensen. De raming voor 2050 is 9,2 miljard; een toename van ongeveer 36%. Zet die groei door, dan leven we in het jaar 2100 met ongeveer 13 tot 14 miljard mensen, het dubbele aantal van nu. De toename aan mensen en de afname aan grondoppervlak door onder andere de stijging van de zeespiegel zal betekenen, dat er op een bepaald moment te weinig ruimte zal zijn om vrijuit te bewegen, niet alleen voor de mens, evenzeer voor plant en dier, onze voedselleveranciers.

Het lijkt erop, dat al onze problemen op het terrein van energie, grondstoffen, gezondheid, biodiversiteit, klimaat en migratie iets met voedsel te maken hebben (Jaap Seidell, hoogleraar VU Amsterdam). Stoppen met kinderen krijgen is geen optie; het waarom krijg je best uitgelegd aan mensen van gezond verstand en goede wil. Maar de meeste mensen hebben ook een instinctieve behoefte tot het produceren van nageslacht. Datzelfde geldt het dier en de plant.

Op het Noorse eiland Spitsbergen bevindt zich de ‘wereldzadenbank’. De bank is opgericht om in het geval van een mondiale ramp een voorraad zaden te hebben voor nieuwe planten, voedsel voor mens en dier. De kluis bevindt zich op een diepte van 120 meter in een berg in de buurt van Longyearbyen, de hoofdstad. Door de verhoogde temperatuur en de toename van regen is eind vorig jaar water de ingang van de kluis ingestroomd. Dat water is bevroren onder een laag permafrost; als die ontdooit, zijn de zaden onbruikbaar.

6. De gemiddelde warmte ontstijgt onze lichaamswarmte.

Het is al langere tijd een feit dat de temperatuur op aarde langzaam oploopt. We meten 1 tot anderhalve graad, gemiddelde jaarlijkse stijging. Het gevolg is, dat in bijvoorbeeld Zuid-Azië 30% van de bevolking meer en meer te maken krijgt met hittegolven, die voor velen het leven moeilijk, zo niet onmogelijk maken. Gelukkig hebben we de boot, de auto, de motor, de trein en het vliegtuig uitgevonden. Die kunnen de mens snel brengen naar plekken op aarde, waar het koeler is.

De eerder genoemde Peter Ward: “Over een jaar of veertig is Afrika nagenoeg onbewoonbaar. Honderden miljoenen zullen de Middellandse Zee oversteken naar Europa en niemand zal ze tegenhouden. Het is moeilijk voorstelbaar dat de Europese samenleving dan nog stand houdt.” Het is niet alleen Azië en Afrika dat op termijn onbewoonbaar wordt. Op alle continenten lopen de temperaturen op. Ook in Europa, noord en zuid, is dat het geval. Steeds vaker hebben we in onze noordelijke landen last van temperaturen +37 graden, onze gemiddelde lichaamstemperatuur. Steeds vaker hebben wij noorderlingen een airco nodig om in de zomermaanden tot een behoorlijke productie te blijven komen.

Als echter op afzienbare termijn de ‘bommen’ afgaan, methaan en waterstofsulfide, stijgt de temperatuur op aarde gemiddeld 10 graden of meer. Dan ontstaan er steeds meer onleefbare plekken, waaronder zelfs voormalige ‘koele’ gebieden. Het gevolg zal zijn dat mensen, planten en dieren uit lijfsbehoud aan de wandel gaan. Dieren gebruiken daarvoor de poten en planten insecten en de wind. De mens gebruikt de vervoersmiddelen, die we de afgelopen eeuwen hebben ontwikkeld. Zij brengen ons echter veelal van de regen in de drup, want waar we naar toe vluchten, is het misschien iets minder heet maar al overvol.

7. Onze behoefte aan energie is nauwelijks te bevredigen.

Onze behoefte aan energie groeit met de dag, wereldwijd. Ook en met name in de derdewereldlanden.  Welvaart en comfort staan voor meer gebruik van elektriciteit. We denken, dat elektriciteit minder vervuiling oplevert dan de verbranding van kolen of fossiele stoffen. Uitstoot van CO2 verminderen en duurzame energie produceren zijn om die reden de hoogste prioriteit geworden.

De meeste duurzame energie-opwekkers hebben echter nog steeds enorme hoeveelheden fossiele hulpbronnen nodig voor hun productie, installatie en onderhoud. Ze leveren nog steeds niet meer energie op dan er is ingestopt. In zijn boek Green Illusions laat ingenieur en wetenschapssocioloog Ozzie Zehner er geen twijfel over bestaan: het idee van schone energie is een illusie, want de vervuiling wordt van het westen verplaatst naar veelal de derde wereld. Zero emissie hier, tonnen viezigheid daar. Al die fossiele hulpbronnen voor de energie-opwekkers moeten nog steeds gewonnen, gefabriceerd en vervoerd worden. Het volledige duurzame energie discours komt hiermee op z’n kop te staan.

Voorbeeld: er wordt heel veel waarde gehecht aan elektrische auto’s. Om een flink bereik te krijgen, zijn zware accu’s nodig, met lithium-ion batterijen. In de zoutvlaktes van het Andes gebergte, op de grens van Argentinië, Chili en Bolivia liggen daarvan de grootste voorraden. De kosten van winning en verwerking zijn vele malen meer vervuilend, dan wat het oplevert aan milieubescherming.

8. Insecten verspreiden ziekten waar de mens niet tegen bestand is.

Meer en meer zien we ons vandaag de dag geconfronteerd met insecten, die virussen verspreiden. Vliegen en muggen, ze brengen ons ziekten en ziektekiemen, waarmee ons lichaam zonder hulpmiddelen niet altijd overweg kan. Lees over griepepidemieën, die steeds langer lijken aan te houden. Neem het zika virus dat meedogenloos heeft huisgehouden onder de Afrikaanse bevolking. En de tijgermug, die zich zelfs in onze gebieden vermenigvuldigt en ziektes overbrengt, waar mensen aan dood kunnen gaan.

De komende decennia lijken veel meer van dit soort ziekten en ziektekiemen zich in ons leven te zullen vestigen. En dat leidt onherroepelijk tot twee effecten, voor de mens en voor het insect. In de geneeskundig ontwikkelde samenlevingen zie je steeds vaker, dat overmatig gebruik van antibiotica de mensen immuun maakt voor deze antistoffen. Voor de insecten is het effect dat zij langzamerhand resistent worden voor insecticides. Natuurlijk, er komen steeds nieuwe middelen bij, van antibioticum tot insecticide, maar het is niet meer dan logisch, dat op enig moment de rek eruit is. Stephen Hawking in The Guardian: ‘Genetisch gemanipuleerde virussen kunnen erg onvoorziene effecten hebben. Ze kunnen oncontroleerbaar worden en hele bevolkingsgroepen uitroeien, als ze antibiotica-resistent blijken te zijn.’

9. De afvalbergen groeien, geen oplossing voor plastic.

Over de hele wereld verspreid zijn er bergen vuilnis ontstaan, waar we geen raad mee weten. We kunnen overal verbrandingsfabrieken zetten. Wie betaalt die? En wat is de invloed op de luchtvervuiling door de verbranding? Op veel plekken wereldwijd steken de bewoners de rotzooi gewoon aan. Dat verhoogt de uitstoot van broeikasgas CO2.

Het plastic in de oceanen vormt eveneens bergen. Het is een mooie gedachte van de Nederlandse Bayan Slat om met een strak plan de soep op te ruimen, The Ocean Cleanup (het zegt helaas veel over het belang dat landen hechten aan het probleem, dat het project via crowdfunding moet worden gefinancierd). Opruimen, hulde, maar er zijn twee zaken in dezen onderbelicht.

De eerste is: hoe zorg je ervoor, dat mensen de zee niet langer zien als een vuilnisbelt, waar je oeverloos je rotzooi in kwijt kunt? Datzelfde geldt de tokkies in alle samenlevingen, die lege blikjes en plastic flessen gewoon op straat uit hun handen laten vallen.

De tweede is ronduit dramatisch: het plastic dat in zee wordt gedumpt, is voor een deel verweerd tot nanodeeltjes, die de oceanen tot op grote diepte hebben vervuild. Wageningen University & Research doet onderzoek naar microplastics en nanoplastics. Microplastics zijn klein, tussen 0.05 en 5 millimeter, nanoplastics vele malen kleiner. Uit een verkennende studie is gebleken dat nanoplastics niet via de rioolzuiveringsinstallatie kunnen worden verwijderd en dus via rivieren uiteindelijk in zee belanden. Zo komen ze in de circulaire voedselketen terecht.

Niet alleen in zee, ook in binnenwater ondervinden organismen nadelige effecten van plastic deeltjes. Ze remmen de groei van algen, veroorzaken misvormingen van watervlooien en verstoren het evenwicht tussen kleine organismen en vissen. Op het land vind je de plastic deeltjes in bermen, tuinen en op landbouwgrond. Zo verspreiden ze zich uiteindelijk door de grond in het grondwater, de basis van drinkwater. Dat gebeurt ook via regenwater of douche.

Plastic wordt steeds vaker in de industrie toegepast. Bijvoorbeeld om gericht medicijnen af te leveren in specifieke delen van het lichaam. Ze worden ook steeds meer verwerkt in cosmeticaproducten, verven en lakken, elektronica en auto’s. Kijk voor de grap eens om je heen hoeveel plastic je in huis hebt. Ecotoxicoloog Dick Vethaak, senior onderzoeker bij Deltares en bijzonder hoogleraar aan de VU Amsterdam, wijst erop dat de berg nanoplastics snel groeit.

10. Kernafval? Wat je niet ziet, is er niet.

Het is al sinds decennia, dat ook de berg kernafval groeit. Het stopt nooit, zolang kerncentrales actief zijn en er steeds meer röntgenapparatuur wordt gebruikt voor onderzoek en genezing. En wat te denken van de grote hoeveelheid kernafval afkomstig van zeeschepen, waarvan er in de vorige eeuw nogal veel zijn gebouwd en die inmiddels zijn opgelegd? Tsjernobyl en Fukushima, zwaar verontreinigde plaatsen waar leven voorlopig onmogelijk is.

Ik kan me voorstellen dat er veel meer grote en kleine plekken op aarde zijn en komen, die de openbaarheid nooit halen. De wetenschap weet geen raad met dat kernafval. Er moet echter wel snel iets aan gebeuren; de huidige opslagplaatsen en -containers raken rap in verval. Als ze zijn doorgerot, komt de straling alsnog vrij. Tsjernobyl is wat dat betreft een angstaanjagend voorbeeld; de ramp vond plaats in 1986, meer dan 30 jaar geleden.

Lokale politici overal in de wereld kiezen op grote schaal de gemakkelijkste weg: al het radio-actieve afval wordt in dikke betonnen bunkers opgeslagen en diep onder de grond begraven. Wat je niet ziet, is er niet. In hoeverre dat vervuiling van grond en milieu oplevert, zien we later wel. Dat die er zal zijn, staat vrijwel vast; ook beton heeft niet het eeuwige leven. Vooralsnog kan het kwaad ongestoord geschieden.

11. Soorten sterven uit, zonder vervangers.

Paleontoloog Peter Ward van de Universiteit van Washington in Seattle: “Als kind was ik geïnteresseerd in de insecten en kreeftachtigen in en rondom de vele rivieren en meren hier. Ik heb de afgelopen zes decennia een enorme afname gezien van de soorten. De zwaluw, een insecteneter, kwam hier vroeger in grote aantallen voor, maar is nu compleet verdwenen. Hoe dat komt? Chemicaliën. Vlamvertragers bijvoorbeeld, die in onze stoelen en toetsenborden zitten. Zulke stoffen zitten in lage concentraties in rivieren en werken in de hele voedselketen door, om zich uiteindelijk op te hopen in de toppredatoren. Neem de orka’s hier in de Puget Sound, zij zijn inmiddels onvruchtbaar.”

PLOS ONE (Public Library of Science One) is een internationaal, op open access gebaseerd en aan collegiale toetsing onderworpen wetenschappelijk tijdschrift op het gebied van de biologie. Nederlandse en Duitse onderzoekers publiceerden in oktober 2017 in de online uitgave, dat in Duitse natuurgebieden de insectenpopulatie in 27 jaar met 76 procent is afgenomen. Duitsland zal niet het enige land zijn op aarde. Nog niet eerder werd zo’n dramatische afname vastgesteld. De ecologische gevolgen zijn groot: maar liefst 80 procent van de wilde planten heeft insecten nodig voor hun bestuiving, en 60 procent van de vogels eet insecten.

Hans de Kroon, hoogleraar plantenecologie aan de Radboud Universiteit en projectleider van het onderzoek: “Een paar jaar geleden ontdekten we dat insectenetende vogels vooral in aantal achteruit gaan op plekken waar veel neonicotinoïden (bepaalde groep insecticiden) worden gebruikt. Het resultaat is dramatisch.” Oorzaak is niet aanwijsbaar de klimaatverandering, maar wellicht wel de luchtvervuiling en mogelijk de toepassing op immense schaal van insecticiden in de landbouw (Nienke Beintema – NRC).

Het grootste gevaar voor de soorten in het algemeen is desalniettemin de klimaatverandering, menen McPherson, Ward en een boel andere wetenschappers. Hun boodschap is eenduidig: het is te laat. We zijn het point of no return voorbij. De klimaatverandering zal leiden tot miljarden doden en in het ergste geval tot het uitsterven van de mens. Voor de volledigheid: de mens, de plant, het dier.

12. Extreme vervuiling van lucht en drinkwater.

Momenteel sterven er jaarlijks wereldwijd zo’n 5,5 miljoen mensen vroegtijdig aan de gevolgen van luchtvervuiling. De verergerende luchtvervuiling zal de volgende decennia naar schatting wereldwijd zorgen voor honderdduizenden meer vroegtijdige doden. Dat schrijven onderzoekers van de universiteit van North Carolina in Nature Climate Change.

De auteurs beweren, dat dit de meest uitgebreide studie tot nu toe is over dit onderwerp. Zij hebben voor het onderzoek de klimaatmodellen uit landen als de Verenigde Staten, Frankrijk, Japan en Nieuw-Zeeland naast elkaar gezet. “Luchtvervuiling heeft een verkeerde invloed op hartaanvallen, beroertes en longkanker,” zegt onderzoeker Jason West tegen CBS News. De auteurs verwachten ook meer hittestress, er zullen meer ‘warmteziekten’ in het lichaam ontstaan.

Met name de luchtvervuiling door fijnstof en roetdeeltjes in dicht bevolkte gebieden is alarmerend. Op zoek naar werk en inkomen migreren mensen van het platteland naar de steden, de aanjagers van de economie, waar ze gemakkelijker hun brood kunnen verdienen, maar waar ze bij gebrek aan schone lucht en natuur staan blootgesteld aan luchtvervuiling. Het is niet voor niets dat steeds meer grote steden paal en perk stellen aan het veelvuldige gebruik van vervuilend vervoer. Goed zo, maar voor echt rigoureuze maatregelen lijken de bestuurders nog immer terughoudend. Veel groene aanplant maakt de lucht niet schoner, maar verplaatst slechts het probleem.

Het ruime gebruik van antibiotica en insecticiden zorgt voor minder schoon water en voedsel. Dat gaat als volgt: mens, dier en plant slaan de ongezonde deeltjes op en vervuilen daarmee niet alleen het eigen lichaam maar ook de grond, onder andere door uitwerpselen en afsterven. Laatst hoorde ik een arts op de radio de luisteraars adviseren om alleen  nog maar te kiezen voor crematie. Het menselijk lichaam is in de loop van zijn leven een verzamelplaats van chemisch afval geworden; als je dat in de grond stopt, vervuil je grond en grondwater. En daarmee het drinkwater.

13. Degeneratie van mens, dier en plant.

Wetenschappers analyseerden de data van maar liefst 42.935 mannen. Daaruit bleek dat een gemiddelde zaadlozing in 2011 59,3% minder zaadcellen bevatte dan in 1973. De daling zet zich rap voort, waarschuwen ze.

Remco Kuipers, arts, cardioloog in wording en onderzoeker, promoveerde in 2012 in de evolutionaire geneeskunde op het onderwerp voeding. “Wat we in de media over onze gezondheid horen, is vrijwel uitsluitend, dat het goed met ons gaat. Kijk maar naar onze levensverwachting, die is sinds 1950 gestegen van 70 naar 79 jaar voor mannen en van 72 naar 82 jaar voor vrouwen. Maar als arts had ik een heel andere ervaring. De mensen, die met een hartinfarct op mijn afdeling cardiologie lagen, werden in mijn ogen juist steeds jonger. Als wetenschapper besloot ik de feiten op een rijtje te krijgen. Dat leidde tot een heel ander beeld van het ‘succes’ van onze gezondheidszorg.”

“In de afgelopen 25 jaar is weliswaar onze levensverwachting gestegen, maar onze gezonde levensverwachting is voor mannen en vrouwen gedaald; voor mannen van 54 naar 48 jaar en voor vrouwen van 54 naar 42 jaar. Neem daar de stijgende levensverwachting bij, dan blijkt dat een Nederlandse man nog maar 61% van zijn leven in goede gezondheid leeft en een Nederlandse vrouw nog maar 52%.” (aHealthylife. nl).

Waardoor die degeneratie is ontstaan, laat zich gemakkelijk raden, als je hebt doorgebeten en alle 12 feiten hebt doorlopen. Het is de opeenstapeling van problemen, waar de mens op dit moment geen oplossing voor heeft. Nog een keer Stephen Hawking: ‘De enige oplossing voor de mensheid is zo snel mogelijk een andere leefbare planeet vinden.’

Nawoord

Het is zeer de vraag of genoemde wetenschappers gelijk krijgen. Hun somberheid kan onterecht zijn, het blijven tenslotte mensen met een interpretatie en een mening. Objectiviteit bestaat in dezen niet. Dat de aarde in verwarring is, zul je zonder twijfel bevestigen, maar we moeten vraagtekens zetten bij alle eindtijdige waarschuwingen.

Onze hoop moet wellicht zijn gevestigd op de komende generaties. Naar velen verwachten zullen zij de oplossingen kunnen vinden, vanuit continu evoluerende opleiding, opzienbarende uitvindingen en creativiteit, en vooral vanuit hun menselijkerwijs niet te stuiten drang tot overleven.

Als ook zij ons geen soelaas kunnen bieden, hebben we met z’n allen vette pech. Alleszins zeker is, dat de mens de aarde niet kan redden, lees daarover in Blog 11 op deze site.

Ik ben veel mensen en instituties schatplichtig. Hun mening en hun schrijfsels hebben me gebracht tot deze opsomming. Waar mogelijk en duidelijk heb ik hen genoemd. Waar ik dat niet heb gedaan door stupiditeit, nonchalance of vergeetachtigheid, zijn mijn oprechte verontschuldigingen op zijn plaats. Bij deze.